Soğuk hava depolarında sıcaklığın doğru şekilde ölçülmesi, yalnızca kaliteli bir sıcaklık sensörü kullanmakla mümkün değildir. Soğuk hava deposunda sensör yerleşimi, ölçüm doğruluğunu doğrudan etkileyen en önemli unsurlardan biridir. Kullanılan sıcaklık sensörü ne kadar hassas olursa olsun, yanlış bir noktaya yerleştirildiğinde depodaki gerçek sıcaklığı doğru şekilde temsil etmeyebilir.
Özellikle gıda, ilaç, aşı, süt ve süt ürünleri, et ve et ürünleri, meyve-sebze, dondurulmuş ürünler ve diğer sıcaklık kontrollü ürünlerin saklandığı depolarda soğuk hava deposu sıcaklık takibi kritik önem taşır. Depodaki sıcaklığın belirlenen sınırlar içerisinde tutulması kadar, sıcaklığın doğru noktadan ölçülmesi ve kayıt altına alınması da önemlidir.
Bu nedenle soğuk hava deposunda sensör yerleşimi nasıl yapılmalı?, sıcaklık sensörü nereye konulmalı?, kaç adet sıcaklık sensörü kullanılmalı? ve sensörler hangi noktalara yerleştirilmeli? gibi soruların doğru cevaplanması gerekir.
Bu yazımızda soğuk hava deposunda sıcaklık sensörlerinin doğru konumlandırılması, sensör sayısının belirlenmesi, sıcak ve soğuk noktaların tespit edilmesi ve profesyonel ısı takip sistemi kullanımının önemi hakkında ayrıntılı bilgiler vereceğiz.
Bir soğuk hava deposunun içerisinde sıcaklığın her noktada aynı olduğunu düşünmek doğru değildir. Soğutma sisteminin çalışma şekli, hava sirkülasyonu, evaporatörün konumu, kapıların açılıp kapanması, ürünlerin raflardaki konumu ve depo içerisindeki yükleme yoğunluğu sıcaklık dağılımını değiştirebilir.
Örneğin sıcaklık sensörü doğrudan soğuk hava üfleyen evaporatörün yakınına yerleştirilirse sensör çok düşük bir sıcaklık gösterebilir. Ancak aynı anda deponun başka bir köşesinde sıcaklık daha yüksek olabilir.
Bu nedenle sıcaklık takip sistemi yalnızca bir sensörün ölçtüğü değeri göstermekten ibaret değildir. Sensörün doğru noktaya yerleştirilmesi, ölçüm verilerinin doğru yorumlanması açısından son derece önemlidir.
Yanlış sensör yerleşimi şu sorunlara yol açabilir:
Bu nedenle soğuk hava deposu sıcaklık takip sistemi kurulurken cihaz seçimi kadar sensör yerleşimine de önem verilmelidir.
Sıcaklık sensörünün yerleştirileceği nokta, deponun fiziksel yapısına ve kullanım amacına göre belirlenmelidir. Her depo için tek bir standart sensör konumu bulunmaz.
Ancak genel olarak sensörün;
bir noktaya yerleştirilmesi gerekir.
Buradaki temel amaç, soğuk hava deposunun gerçek sıcaklık profilini mümkün olduğunca doğru şekilde ölçmektir.
Soğuk hava deposunda en sık yapılan hatalardan biri sıcaklık sensörünü evaporatörün hemen yanına yerleştirmektir.
Evaporatör, depodaki havayı soğutan ve dolaştıran temel ekipmanlardan biridir. Evaporatörden çıkan hava, depo içerisindeki diğer bölgelere göre daha düşük sıcaklıkta olabilir.
Sensör doğrudan bu hava akımının içerisinde bulunursa gerçek depo sıcaklığından daha düşük bir değer ölçebilir.
Örneğin deponun genel sıcaklığı -18 °C seviyesinde iken evaporatör çıkışına çok yakın bulunan sensör -22 °C veya daha düşük bir değer gösterebilir.
Bu durumda sistem yöneticisi depoda herhangi bir problem olmadığını düşünebilir. Ancak başka bir bölgede sıcaklık yükseliyor olabilir.
Bu nedenle sıcaklık sensörü konumu belirlenirken evaporatörün hava akış yönü mutlaka dikkate alınmalıdır.
Soğuk hava deposunun kapısı, sıcaklık değişiminin en fazla yaşanabileceği bölgelerden biridir.
Kapı her açıldığında dış ortamdan sıcak hava içeri girebilir. Özellikle yoğun ürün giriş-çıkışının yapıldığı depolarda kapının sık açılması sıcaklık dalgalanmalarına neden olabilir.
Sensör kapıya çok yakın yerleştirilirse kapının her açılışında ani sıcaklık değişimleri ölçebilir.
Bu her zaman yanlış bir ölçüm anlamına gelmez. Ancak sensörün amacı deponun genel sıcaklığını izlemekse kapı bölgesi tek başına yeterli bir ölçüm noktası değildir.
Buna karşılık büyük ve yoğun kullanılan depolarda kapı bölgesine ayrıca bir sensör yerleştirmek oldukça faydalı olabilir.
Böylece soğuk hava deposu sıcaklık takip sistemi, kapı açılışlarının sıcaklık üzerindeki etkisini de gösterebilir.
Orta büyüklükteki bir soğuk hava deposunda depo merkezine uygun bir noktaya sensör yerleştirilmesi, genel sıcaklık hakkında fikir verebilir.
Ancak yalnızca merkezde bulunan bir sensör her zaman yeterli değildir.
Çünkü depo içerisinde sıcaklık dağılımı homojen olmayabilir. Özellikle uzun, yüksek veya bölümlere ayrılmış depolarda farklı bölgelerde farklı sıcaklık değerleri oluşabilir.
Bu nedenle soğuk hava deposu sensör yerleşimi yapılırken depo boyutları, raf sistemi ve hava sirkülasyonu birlikte değerlendirilmelidir.
Ürünlerin raflarda depolandığı soğuk hava depolarında sensörün rafların konumuna göre değerlendirilmesi gerekir.
Raflar, soğuk havanın depo içerisinde dolaşımını etkileyebilir. Ürünlerin yoğun şekilde istiflendiği alanlarda hava dolaşımı azalabilir.
Bu nedenle bazı durumlarda rafların arasındaki sıcaklık ile depo merkezindeki sıcaklık arasında fark oluşabilir.
Özellikle büyük depolarda farklı raf bölgelerine sensörler yerleştirilerek çok noktalı sıcaklık takibi yapılabilir.
Bu yaklaşım, sıcaklık problemlerinin yalnızca ortaya çıktığında değil, oluşmaya başladığı anda fark edilmesine yardımcı olur.
Soğuk hava deposunda sıcaklığın yükseklik boyunca da değişebileceği unutulmamalıdır.
Özellikle yüksek tavanlı depolarda üst bölge ile alt bölge arasında sıcaklık farklılıkları oluşabilir.
Bu nedenle yüksek hacimli depolarda yalnızca tek bir yükseklikte sensör kullanmak yerine farklı yüksekliklerde ölçüm yapılması değerlendirilebilir.
Örneğin;
gibi farklı noktalar ayrı ayrı izlenebilir.
Bu yöntem özellikle soğuk hava deposu sıcaklık haritalaması yapılırken önem kazanır.
Sıcaklık haritalaması, bir alan içerisindeki farklı noktaların sıcaklık değerlerinin belirli bir süre boyunca ölçülerek sıcaklık dağılımının ortaya çıkarılmasıdır.
Bir soğuk hava deposunda sıcaklık haritalaması yapıldığında hangi bölgelerin daha sıcak, hangi bölgelerin daha soğuk olduğu belirlenebilir.
Örneğin yapılan ölçümlerde;
olduğu görülebilir.
Bu bilgiler kullanılarak sıcaklık sensörü yerleşimi daha doğru şekilde yapılabilir.
Dolayısıyla sensör yerleşimi yalnızca “duvara bir sensör takmak” şeklinde değerlendirilmemelidir.
“Her soğuk hava deposunda kaç sensör kullanılmalıdır?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Sensör sayısı;
göre belirlenmelidir.
Küçük bir depo için tek sensör yeterli olabilirken büyük bir lojistik depoda birden fazla sensör kullanılması gerekebilir.
Buradaki amaç mümkün olduğu kadar fazla sensör kullanmak değil, doğru noktalardan güvenilir veri elde etmektir.
Küçük ve sıcaklık dağılımı homojen olan bir depoda tek sensör yeterli olabilir.
Ancak depo büyüdükçe tek sensörün temsil ettiği alan azalır.
Örneğin 10 metrekarelik bir depoda merkezde bulunan bir sensör genel sıcaklık hakkında daha anlamlı bilgi verebilirken, yüzlerce metrekarelik bir depoda tek sensör kullanılması risk oluşturabilir.
Çünkü sensörün bulunduğu nokta normal sıcaklıkta olabilirken deponun başka bir bölgesinde sıcaklık sınır değerlerin üzerine çıkabilir.
Bu nedenle büyük depolarda çoklu sıcaklık sensörü kullanımı daha güvenilir bir çözüm sağlayabilir.
Bir soğuk hava deposunda sıcaklık dağılımı incelendiğinde bazı bölgelerin diğerlerinden daha sıcak veya daha soğuk olduğu görülebilir.
Bu noktalar genel olarak “sıcak nokta” ve “soğuk nokta” olarak değerlendirilebilir.
Sıcak noktalar özellikle önemlidir. Çünkü tek sensör sıcak bir bölgeden uzakta bulunuyorsa sıcaklık artışı geç fark edilebilir.
Örneğin depo merkezinde sıcaklık -18 °C iken arka köşede -13 °C seviyesine yükselmiş olabilir.
Merkez sensörü -18 °C gösterdiği için sistem normal görünebilir. Fakat ürünlerin bulunduğu başka bir bölgede sıcaklık kabul edilebilir sınırların dışına çıkmış olabilir.
İşte bu nedenle soğuk hava deposu sensör yerleşimi profesyonel şekilde planlanmalıdır.
Sensörün duvarla doğrudan temas ettirilmesi de ölçüm sonuçlarını etkileyebilir.
Duvarın sıcaklığı depo içerisindeki hava sıcaklığından farklı olabilir. Özellikle dış ortamla temas eden yüzeylerde bu durum daha belirgin hale gelebilir.
Bu nedenle sensörün montajında duvar sıcaklığından mümkün olduğunca bağımsız bir ölçüm elde edilmesi hedeflenmelidir.
Montaj sırasında sensör üreticisinin teknik şartları dikkate alınmalı ve sensörün fiziksel özelliklerine uygun montaj yapılmalıdır.
Sıcaklık takip sistemlerinde hava sıcaklığını ölçen sensör ile ürün sıcaklığını ölçen sensör kavramları birbirinden ayrılmalıdır.
Depodaki havanın sıcaklığını ölçmek için kullanılan sensör, ürünün içerisine veya ürün yüzeyine temas edecek şekilde yerleştirilmez.
Eğer ürün sıcaklığının ayrıca takip edilmesi gerekiyorsa buna uygun sensör ve ölçüm yöntemi kullanılmalıdır.
Bu ayrım özellikle gıda ve ilaç sektöründe önemlidir.
Sensörün doğru noktaya yerleştirilmesi kadar doğru ölçüm yapması da önemlidir.
Zaman içerisinde sensörlerde ölçüm sapmaları meydana gelebilir. Bu nedenle kullanılan sensörlerin kalibrasyon durumu takip edilmelidir.
Kalibrasyonu uygun olmayan bir sensör, depo sıcaklığını olduğundan daha düşük veya daha yüksek gösterebilir.
Bu nedenle profesyonel ısı takip sistemi kurulurken yalnızca cihazın fiyatına değil, sensörün teknik özelliklerine, ölçüm hassasiyetine ve bakım süreçlerine de dikkat edilmelidir.
Geleneksel yöntemlerde depo sıcaklığı belirli zamanlarda manuel olarak kontrol edilebilir.
Ancak manuel ölçüm yalnızca ölçüm yapılan anın sıcaklığını gösterir.
Örneğin sabah 08.00’de yapılan ölçüm -18 °C olabilir. Fakat 10.30’da soğutma sisteminde meydana gelen bir arıza nedeniyle sıcaklık yükselmeye başlayabilir.
Manuel kontrol yapan personel bunu saatler sonra fark edebilir.
Profesyonel bir sıcaklık takip sistemi ise sıcaklığı belirlenen ölçüm aralıklarında otomatik olarak izleyebilir ve verileri kayıt altına alabilir.
Sıcaklık belirlenen limitlerin dışına çıktığında sistem üzerinden alarm oluşturulabilir.
Bendis Bilişim, sıcaklık ve nem takibi başta olmak üzere işletmelerin ihtiyaç duyduğu uzaktan izleme çözümleri geliştiren teknoloji firmalarından biridir.
Soğuk hava depoları, gıda işletmeleri, eczaneler, hastaneler, ilaç depoları ve sıcaklık kontrolünün önemli olduğu farklı işletmelerde ısı takip sistemi kullanılması, sıcaklık bilgilerinin düzenli şekilde izlenmesine yardımcı olur.
Bendis Bilişim tarafından sunulan çözümlerde temel amaç yalnızca sıcaklığı ölçmek değil, ölçülen sıcaklık verilerini anlamlı ve takip edilebilir hale getirmektir.
Bir soğuk hava deposu sıcaklık takip sistemi kurulurken depo içerisindeki sensör noktalarının doğru belirlenmesi, cihazın uygun konumlandırılması ve işletmenin ihtiyaçlarına göre alarm limitlerinin yapılandırılması önemlidir.
Özellikle birden fazla sensör kullanılan sistemlerde farklı bölgelerin sıcaklıkları ayrı ayrı izlenebilir.
Bu sayede işletme yöneticisi yalnızca “depo kaç derece?” sorusunun cevabını değil, “deponun hangi bölgesi kaç derece?” sorusunun da cevabını görebilir.
Modern sıcaklık takip sistemleri, işletmelerin sıcaklık değerlerini yalnızca depo içerisinde değil, uzaktan da takip etmesine olanak sağlayabilir.
Bu özellik özellikle;
için önemli avantajlar sağlayabilir.
Yetkili kişiler bilgisayar veya mobil cihaz üzerinden sıcaklık değerlerini takip edebilir ve belirlenen limitlerin dışına çıkan durumlarda hızlı şekilde müdahale edebilir.
Bir soğuk hava deposu sıcaklık takip sistemi yalnızca veri göstermekle sınırlı kalmamalıdır.
Sıcaklığın belirlenen limitlerin dışına çıkması durumunda alarm mekanizmasının devreye girmesi, olası ürün kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.
Örneğin -18 °C’de tutulması gereken bir dondurulmuş ürün deposunda sıcaklığın belirli bir süre boyunca yükselmesi durumunda yetkili kişiye alarm gönderilebilir.
Böylece işletme sıcaklık problemini ürünler zarar gördükten sonra değil, problem devam ederken fark edebilir.
Soğuk hava deposunda sıcaklık takibi yapılırken yalnızca sensör yerleşimi değil, sistemin çalışma sürekliliği de değerlendirilmelidir.
Elektrik kesintisi veya iletişim problemi sırasında sıcaklık takibinin nasıl devam edeceği, kullanılan sistemin teknik özelliklerine bağlıdır.
Bu nedenle ısı takip cihazı seçilirken veri kayıt özellikleri, bağlantı yöntemi, alarm seçenekleri ve sistemin çalışma yapısı incelenmelidir.
Özellikle kritik ürünlerin bulunduğu depolarda sistemin olası iletişim problemlerine karşı nasıl çalıştığının önceden bilinmesi gerekir.
Bir soğuk hava deposuna sıcaklık sensörü yerleştirmeden önce şu sorular cevaplanmalıdır:
Bu sorular cevaplandıktan sonra soğuk hava deposu sensör yerleşimi çok daha sağlıklı şekilde planlanabilir.
Soğuk hava deposunda sıcaklık takibi yalnızca bir cihaz satın alıp duvara sensör monte etmekten ibaret değildir.
Doğru sonuç almak için sensör seçimi, sensör yerleşimi, sensör sayısı, ölçüm aralığı, alarm limitleri, veri kayıt sistemi ve düzenli kontrol birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle büyük hacimli depolarda tek bir sıcaklık sensörüne güvenmek yerine sıcaklık dağılımının analiz edilmesi ve kritik noktalara birden fazla sensör yerleştirilmesi daha sağlıklı sonuçlar verebilir.
Unutulmamalıdır ki bir sıcaklık sensörü yalnızca bulunduğu noktayı ölçer. Bu nedenle sensörün bulunduğu noktanın bütün depoyu temsil edip etmediği mutlaka değerlendirilmelidir.
Profesyonel bir soğuk hava deposu sıcaklık takip sistemi, işletmeye yalnızca anlık sıcaklık bilgisi sunmakla kalmaz; geçmiş sıcaklık kayıtlarının incelenmesine, sıcaklık değişimlerinin analiz edilmesine ve limit dışı durumların daha hızlı fark edilmesine yardımcı olur.
Bendis Bilişim tarafından sunulan ısı ve sıcaklık takip çözümleri de bu noktada işletmelerin ihtiyaçlarına göre değerlendirilebilir. Soğuk hava deposunun büyüklüğü, kullanım şekli, depolanan ürünlerin özellikleri ve takip edilmek istenen bölgeler dikkate alınarak uygun bir sistem tasarlanabilir.
]]>